Stanowisko PTFK dotyczące rozwoju świadczeń farmaceutycznych i projektu ustawy o receptach
PTFK przekazało Ministerstwu Zdrowia stanowisko dotyczące rozwoju świadczeń farmaceutycznych i projektu ustawy o receptach
W odpowiedzi na zaproszenie Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji Ministerstwa Zdrowia Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej przedstawiło stanowisko dotyczące projektu ustawy o receptach, możliwości wprowadzenia indywidualnej i grupowej praktyki farmaceutycznej oraz modeli finansowania świadczeń realizowanych przez farmaceutów.
PTFK pozytywnie ocenia kierunek prac zmierzających do lepszego wykorzystania kompetencji farmaceutów i zwiększenia dostępności bezpiecznej farmakoterapii. Towarzystwo wskazuje jednocześnie, że projektowane rozwiązania powinny tworzyć perspektywę szerszą niż obecny model świadczeń realizowanych przede wszystkim w aptece ogólnodostępnej.
W ocenie PTFK możliwość udzielania świadczeń powinna być związana przede wszystkim z:
- kwalifikacjami farmaceuty;
- zakresem wykonywanego świadczenia;
- rzeczywistą relacją terapeutyczną z pacjentem;
- dostępem do informacji niezbędnych do bezpiecznego podejmowania decyzji;
- zasadami współpracy z innymi członkami zespołu terapeutycznego.
Takie podejście pozwoli w przyszłości rozwijać rolę farmaceutów nie tylko w aptekach ogólnodostępnych, lecz również w szpitalach, POZ, AOS, opiece długoterminowej, hospicyjnej i domowej oraz w ramach praktyk zawodowych.
Najważniejsze kierunki przedstawione przez PTFK
W przekazanym stanowisku Towarzystwo zwróciło uwagę w szczególności na potrzebę:
- stworzenia prawnych ram dla indywidualnej i grupowej praktyki farmaceutycznej, umożliwiających wykonywanie świadczeń poza tradycyjnym modelem apteki;
- przypisania świadczeń do odpowiednio wykwalifikowanego farmaceuty, przy zachowaniu wymagań dotyczących dokumentacji, odpowiedzialności, ubezpieczenia i nadzoru;
- umożliwienia realizacji świadczeń farmaceutycznych w różnych miejscach systemu ochrony zdrowia, zależnie od potrzeb pacjenta i organizacji opieki;
- zapewnienia farmaceutom dostępu do dokumentacji medycznej oraz możliwości dokumentowania wykonanych świadczeń, rekomendacji i interwencji;
- stworzenia podstaw prawnych do wykonywania przez odpowiednio wykwalifikowanego farmaceutę określonych czynności związanych z farmakoterapią na podstawie indywidualnego zlecenia lekarza lub zatwierdzonego protokołu postępowania;
- określenia minimalnych standardów realizacji wybranych usług farmacji klinicznej, bez tworzenia zamkniętego katalogu dopuszczalnych działań;
- etapowego wdrażania usług, rozpoczynającego się od obszarów o największych potrzebach zdrowotnych lub podmiotów posiadających odpowiednie zasoby kadrowe i organizacyjne;
- zastosowania elastycznych mechanizmów finansowania publicznego, dostosowanych do rodzaju świadczenia i miejsca jego realizacji.
Praktyka farmaceutyczna jako dodatkowa forma wykonywania zawodu
PTFK popiera kierunek polegający na stworzeniu ram dla indywidualnej i grupowej praktyki farmaceutycznej, analogicznie do rozwiązań funkcjonujących w odniesieniu do innych zawodów medycznych.
Praktyka zawodowa mogłaby umożliwiać farmaceutom udzielanie m.in. konsultacji farmakoterapeutycznych, przeglądów lekowych, wsparcia pacjentów przewlekle leczonych, edukacji i świadczeń związanych z bezpieczeństwem stosowania leków również poza apteką ogólnodostępną.
Jednocześnie PTFK podkreśla, że praktyka zawodowa powinna być jedną z możliwych form wykonywania świadczeń, a nie warunkiem realizowania usług przez farmaceutę zatrudnionego w szpitalu, POZ, AOS lub innej placówce.
Przepisy powinny umożliwiać współpracę praktyk farmaceutycznych z podmiotami leczniczymi, aptekami i innymi świadczeniodawcami, przy jednoznacznym określeniu:
- zakresu świadczeń;
- wymaganych kwalifikacji;
- odpowiedzialności poszczególnych stron;
- zasad prowadzenia dokumentacji;
- dostępu do EDM;
- obowiązkowego ubezpieczenia;
- nadzoru nad jakością.
Wymagania organizacyjne i lokalowe powinny być proporcjonalne do charakteru oraz ryzyka świadczenia.
Świadczenie związane z farmaceutą, a nie wyłącznie z miejscem
Jednym z głównych założeń stanowiska jest potrzeba odejścia od sytuacji, w której możliwość realizacji określonego świadczenia wynika przede wszystkim z miejsca wykonywania zawodu.
Farmaceuta posiadający odpowiednie kwalifikacje powinien móc uczestniczyć w opiece nad pacjentem również w podmiocie leczniczym lub praktyce zawodowej, jeżeli ma dostęp do danych niezbędnych do bezpiecznej oceny farmakoterapii oraz możliwość komunikacji z lekarzem i innymi członkami zespołu.
Dotyczy to także świadczeń związanych z zapewnianiem ciągłości terapii. PTFK rekomenduje, aby projektowane regulacje nie ograniczały ich automatycznie do apteki ogólnodostępnej, lecz pozostawiały możliwość realizacji również w innych częściach systemu, w granicach odpowiedzialności i kompetencji farmaceuty.
Usługi farmacji klinicznej jako element ciągłości opieki
PTFK podkreśliło, że usługi farmacji klinicznej nie powinny być traktowane jako zamknięty katalog pojedynczych czynności. Ich zakres powinien rozwijać się wraz z potrzebami pacjentów, dowodami naukowymi, zmianami technologicznymi i rozwojem współpracy między zawodami medycznymi.
Do działań o udokumentowanych korzyściach w innych systemach ochrony zdrowia należą między innymi:
- koncyliacja lekowa;
- przegląd farmakoterapii;
- monitorowanie leków wysokiego ryzyka;
- wsparcie pacjenta przy przejściu między poziomami opieki;
- udział w racjonalizacji antybiotykoterapii;
- edukacja pacjentów stosujących złożone lub specjalistyczne terapie;
- monitorowanie adherencji i działań niepożądanych.
Są to przykłady możliwego zakresu rozwoju, a nie zamknięty wykaz usług, które mogą być realizowane przez farmaceutów.
Leki specjalistyczne i programy lekowe
Towarzystwo zwróciło również uwagę na potrzebę pełniejszego wykorzystania farmaceutów w opiece nad pacjentami stosującymi leki specjalistyczne i uczestniczącymi w programach lekowych.
PTFK wskazuje, że ewentualna zmiana miejsca wydawania określonych leków powinna być poprzedzona indywidualną oceną:
- bezpieczeństwa produktu;
- konieczności monitorowania terapii;
- warunków transportu i przechowywania;
- ryzyka działań niepożądanych;
- stabilności klinicznej pacjenta;
- możliwości zapewnienia ciągłości informacji.
Nie wszystkie produkty stosowane w programach lekowych powinny być automatycznie przenoszone do aptek ogólnodostępnych. Jednocześnie potencjał farmaceutów działających w szpitalach pozostaje niewystarczająco wykorzystany w zakresie edukacji, oceny adherencji, identyfikowania interakcji i działań niepożądanych oraz przygotowywania pacjenta do samodzielnego stosowania terapii.
PTFK rekomenduje dalszy rozwój opisanej w Raporcie Ministerstwa Zdrowia z 2022 r. usługi „Lek specjalistyczny”, która łączy bezpieczne wydanie produktu z ustrukturyzowaną opieką farmaceutyczną i kliniczną.
Etapowe wdrażanie i równy dostęp
Ze względu na ograniczoną obecnie liczbę farmaceutów posiadających kwalifikacje do samodzielnego realizowania zaawansowanych usług farmacji klinicznej PTFK zaproponowało etapowe wdrażanie rozwiązań.
Pierwszy etap mógłby obejmować:
- szpitale o najwyższym poziomie referencyjności;
- ośrodki posiadające odpowiednie zasoby kadrowe i informatyczne;
- priorytetowe obszary ochrony zdrowia;
- grupy pacjentów szczególnie narażonych na problemy związane z lekami.
Etapowanie powinno być oparte na przejrzystych kryteriach, połączone z rozwojem kadr oraz prowadzić do stopniowego zwiększania dostępności usług na terenie całego kraju.
Finansowanie dostosowane do rodzaju świadczenia
PTFK podziela stanowisko, że zwiększanie odpowiedzialności klinicznej farmaceutów wymaga zapewnienia stabilnego finansowania. Towarzystwo nie rekomenduje jednak jednego mechanizmu rozliczania wszystkich świadczeń.
W zależności od rodzaju i miejsca realizacji usługi możliwe jest wykorzystanie m.in.:
- płatności za udokumentowany epizod opieki;
- finansowania pakietowego;
- włączenia usługi do istniejących produktów i ścieżek NFZ;
- współczynników jakościowych i organizacyjnych;
- finansowania programów wdrożeniowych;
- mechanizmów reinwestowania udokumentowanych korzyści wynikających z poprawy bezpieczeństwa farmakoterapii.
Takie podejście pozwala rozwijać finansowanie stopniowo, przy zachowaniu kontroli budżetowej i możliwości oceny rezultatów.
Współpraca na rzecz rozwoju systemu
PTFK docenia otwartość Ministerstwa Zdrowia na dialog ze środowiskiem i deklaruje gotowość do dalszej współpracy nad standardami usług, rozwiązaniami organizacyjnymi, zasadami odpowiedzialności oraz modelami ich etapowego wdrażania i finansowania.
Pełna treść stanowiska
Pełne stanowisko Polskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej przekazane Ministerstwu Zdrowia jest dostępne poniżej w formacie PDF.